Liderlik Becerileri Nasıl Geliştirilir?

Liderlik denince akla mikrofon, sahne, “ilham veren konuşma” gelir. İşin içinde olan bilir: asıl liderlik, sıkıcı yerde durur. Kim neyi teslim edecek? Bu iş neden gecikti? Bu kişiye gerçeği nasıl söyleyeceğim? Bu toplantıya gerek var mı? Bunları ertelemeyen kişi, unvanı olmasa da liderlik eder.

Birçok kadın liderliği kişilik sanır. “Ben o tip değilim.” “Sesim çıkmaz.” “Çatışmadan hoşlanmam.” Liderlik tip değildir. Kaslardır. Karar kası, konuşma kası, sınır kası, dinleme kası. Zayıf olan çalışır. Hiçbiri doğuştan tam gelmez.

İş Hayatında Kadın yazısında fikir söylemeden vazgeçmeyi konuşmuştuk. Liderlik de oradan geçer. Söylemediğin düşüncenin değerini kimse bilemez. Söylediğin düşünce beğenilmeyebilir. Beğenilmemek, yok olmaktan iyidir.

Liderliğin ilk becerisi, her bilgiyi toplayıp sonsuza kadar düşünmemektir. Eksik bilgiyle karar verip, sonra düzeltmektir. Bunu korkutucu bulan çoktur. Özellikle hata yapınca “zaten yetersizdin” diyecek bir iç ses varsa.

Küçük kararlarla başla. Toplantı gündemini sen kilitle. Teslim tarihini sen koy. “Bunu böyle yapalım, cuma bakıp düzeltiriz” de. Her kararı yöneticiye taşımak, seni güvenilir uzman yapar, lider yapmaz. Lider, taşıdığı kararı da anlatır: “Bunu seçtim, çünkü X. Yanlışsa Y’de döneriz.”

Kariyerde Özsaygı yazısının dediği gibi, değeri yalnızca dış geri bildirimden almak kırılgan bir denklemdir. Karar verdikten sonra herkesin beğenmesini beklemek, karar vermemekle aynı kapıya çıkar. Beğeni bonus. İşin bitmesi asıl iş.

İyi işi övmek kolay sanılır, yapılmaz. Kötü işi söylemek zor sanılır, ertelenir. İkisi de birikir. Övülmeyen kişi neden devam edeceğini bilmez. Söylenmeyen hata, üçüncü kez tekrarlanır. Sonra bir gün patlarsın. Patlama liderlik değildir. Gecikmiş ev ödevidir.

Somut konuş. “Harikasın” değil, “Müşteri mailindeki üçüncü paragraf işi kurtardı, çünkü itirazı önceden kapattı.” “Bu olmamış” değil, “Bu raporda karar cümlesi yok, okuyan ne yapacağını anlamıyor. İlk paragrafa sonucu koy.” Kişiye değil işe konuşursan, karşı tarafın savunması düşer.

Zor konuşmayı yazarak hazırla. Üç cümle yeter: ne oldu, etkisi ne, bundan sonra ne istiyorsun. “Geçen teslim iki gün kaydı. Müşteri aradı, güven sarsıldı. Bir sonraki işte tarih kayarsa aynı gün bana haber ver.” Uzun nutuk gerekmez. Netlik yeter.

Liderlik sanılan şey bazen şudur: herkesin yükünü almak, gece mail cevaplamak, “ben hallederim” demek. Bu, kısa vadede kahramanlık gibi durur. Uzun vadede ekip öğrenmez, sen tükenirsin. Sınır, ekibe de bir derstir: her işin bir sahibi, bir zamanı, bir hayırı vardır.

“Bu hafta bunu alamam, mevcut teslimlerim var.” “Bu toplantıya girmiyorum, karar cümlesi yok.” “Akşam yediden sonra bakmıyorum, yarın sabah dönerim.” Bu cümleler kaba değildir. İşin nasıl yürüdüğünü tarif eder. Sınır Koyma Testi’nin baktığı yer de burasıdır: hayır deyince ilişkinin bozulacağını mı sanıyorsun, yoksa hayırı işin parçası mı görüyorsun?

Kadınlar için bu kas daha ağır çalışır. “Uyumlu ol”, “sorun çıkarma”, “sen halledersin” yıllarca övülmüştür. Liderlikte o övgü tuzak olur. Herkesi memnun eden kişi, kimseyi yönetemez. Yönetmek, bazen birini hayal kırıklığına uğratmaktır.

Lider, kendi parlaklığını artıran kişi değildir. Başkasının işini görünür kılan kişidir. Toplantıda “bunu Ayşe çözdü” demek. Bir işi devredip, sonra o işi geri almamak. Birinin denemesine izin verip, hata olunca utandırmamak. Bunlar sahnede görünmez. Ekip bunları unutmaz.

Devretmek, “sen yap, ben bakmam” demek değildir. Çerçeve ver: ne, ne zamana, nasıl görünecek, takıldığın yerde beni nasıl ararsın. Sonra dur. Eliyle işi geri almak, “aslında güvenmiyorum” demektir. Güven, konuşmayla değil, geri almamakla kurulur.

Bir de dinleme var. Liderlik konuşmak sanılır. Çoğu zaman, odadaki asıl işi konuşmayan kişiyi duymaktır. “Senin gördüğün nedir?” diye sormak. Cevabı kesmemek. Beğenmesen bile not etmek. İnsan, duyulduğu yerde işini sahiplenir.

Kurs şart değildir. Bu ay tek bir kas seç. Karar, geri bildirim, sınır veya devretme. O kası haftada iki kez bilinçli kullan. Cuma günü üç satır yaz: ne yaptım, ne kaçırdım, gelecek hafta neyi tekrar deneyeceğim. Liderlik defteri böyle durur. Görkemli değildir. İşe yarar.

Kitap okumak istersen oku. Ama kitabı bitirmeden bir konuşma yap. Öğrenmenin kanıtı altı çizili cümle değildir. Odada söylediğin, ertelemediğin, devrettiğin iştir.

Liderlik kursu beklemeden çalıştırabileceğin yer, çoğu zaman toplantıdır. Gündemi önceden yolla. “Bu toplantının kararı şu olacak” diye başla. Karar çıkmadan dağılma. “Bunu kim, ne zamana kadar?” diye kilitle. Bunlar sıkıcı işlerdir. Liderliğin büyük kısmı sıkıcı iştir.

Odada konuşmayanı çek. En uzun konuşanı kes — nazikçe, net: “Bunu not ettik, şimdi karara geçelim.” Sessiz kalan çoğu zaman işi en iyi bilendir. Onu duymadan kapanan toplantı, yarım karardır.

Toplantıdan sonra üç satır yaz: ne karar çıktı, kim ne alacak, sen ne takip edeceksin. Bu satır, “konuştuk ama bir şey değişmedi” hastalığının ilacıdır. Lider, konuşmayı hatırlayan değil, konuşmayı işe bağlayan kişidir.

Yanlış liderlik kalıplarını da tanı. Her işi kendin yapmak. Herkesi memnun etmek. Sert olmak ile net olmayı karıştırmak. Sessiz kalıp sonra patlamak. Bunların hiçbiri “benim tarzım” diye savunulacak şeyler değildir. Tarz, tekrar eden davranıştır. Davranış değişir. Bu ay tek bir kalıbı bırak: mesela toplantıdan işi kendi cebine atmamak. Küçük bırakış, büyük nutuktan daha çok iş görür.

Birini izlemek de çalışmadır. Senin işyerinde kararını ertelemeyen, net konuşan, ekibini yemeyen birini seç. Onun cümlelerini çal. “Bunu böyle yapalım, cuma bakacağız.” “Bu iş sende, takılırsan beni ara.” Hazır cümle, kişilik değiştirmez. Ağzını açmanı kolaylaştırır. Liderlik çoğu zaman yeni bir ruh hali değil, birkaç tekrar edilen cümledir. Cümle yoksa, niyet odada kalır.

Kariyerde Özsaygı Testi, işte kendine nasıl davrandığını gösterir. Sınır Koyma Testi, hayır demenin sende nerede tıkandığını gösterir. İkisi de liderlik kursunun yerini tutmaz; ama hangi kasın zayıf olduğunu söyler. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Liderlik her rol için zorunlu değildir; bazı insanlar uzman kalmayı seçer ve bu da sağlam bir yoldur.