Türkan Saylan'ın Hayatı: Bilim, Eğitim ve Mücadeleyle Geçen Bir Ömür

Türkan Saylan, 13 Aralık 1935’te İstanbul’da doğdu. İstanbul Kız Lisesi’nin ardından İstanbul Tıp Fakültesi’ni 1963’te bitirdi. Dermatoloji alanında uzmanlaştı. Kariyeri “başarılı kadın doktor” klişesine indirgenemez; asıl iz, görünmeyen hastalığa ve eğitime yönelmesinde durur.

1970’lerin ortasından itibaren cüzzam (lepra) ile mücadelede aktif rol aldı. Hastalığın damgası, gidilecek köy, kurulacak dernek — hepsi aynı ömürde yer alır. Bu satırlar bir azizlik hikâyesi değildir. Uzun, kurumlu, sabır isteyen bir hekimlik ve saha işidir.

1986’da Uluslararası Gandhi Ödülü’nü aldı. Dünya Sağlık Örgütü’ne danışmanlık yaptı; bu görev 2006’ya kadar sürdü. Ödül, işin sonu değil; işin görünür olduğu bir duraktır.

1989’da Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği’nin kurucuları arasında yer aldı. ÇYDD, özellikle kız çocuklarının eğitimi için burs ve örgütlenme çalışması yürüttü. Saylan’ın kamuoyundaki yüzü büyük ölçüde buradan hatırlanır.

Dernek, tek kişinin kahramanlığı değildir. Burs, gönüllü, şube, tartışma. Kurum kurmak, alkıştan uzun sürer. Saylan’ın izini buradan okumak, onu “tek başına ülkeyi değiştirdi” cümlesine sıkıştırmaktan daha dürüsttür.

18 Mayıs 2009’da, meme kanseri nedeniyle öldü. Ardında hem tıp hem eğitim alanında kurumlar ve tartışmalar kaldı. Hayatını “melek” ya da “hedef” yapmak yerine, seçtiği iki ekseni görmek daha işe yarar: tedavi ve okul.

Görünmeyen işe yıllarını vermek, herkesin yolu değildir. Ama bir işin görünür olmadığı için değersiz sayılmadığını hatırlatır. Saha, evrak, burs dosyası — bunlar da kariyerdir.

Senin emeğin tek bir unvana mı sığdırılıyor, yoksa birden fazla iz mi bırakmak istiyorsun?

Görünmeyen bir işe (saha, bakım, eğitim) yıllarını vermek senin için ne anlama gelir?

Kurum kurmak ile tek başına kahraman olmak arasında hangisine daha yakınsın?

Bir kadının mirasını yüceltirken, onun da bir ekip ve dernekle yürüdüğünü hatırlıyor musun?